مرحوم "حاج قربان سلیمانی" استاد پیشكسوت موسیقی مقامی خراسانی در سال ۱۳۰۲هـ.ش در روستای علیآباد واقع در هفت كیلومتری قوچان متولد شد.
وی از هشت سالگی دو تار به دست گرفت و نزد پدرش که از نوازندگان صاحب نام دو تار شمال خراسان به شمار می رفت ،به شاگردی پرداخت. او هنگام در گذشت پدر، 22 سال سن داشت و از آن پس نزد غلامحسین بخشی جعفر آبادی ، حاج محمد بخشی قیطانی و عوض بخشی به آموختن دو تار روی آورد.
او ازسال 1346 تا 1366 دست به ساز نبرد ،علت آن هم اعتقادات و پای بندی وی به سخنان متشرعین بود که باعث شد او بر اساس گفته شیخی ساز را به کناری نهد. اما وقتی روحانیون دیگری به وی توصیه کردند که موسیقی موهبتی الهی است ،دوباره ساز در دست گرفت و به نواختن پرداخت .
وی از استادان مسلم موسیقی مقامی یا نوایی ایران و از معدود بازماندگان "بخشی" در خطه خراسان بود.
«موسیقی مقامی و یا نواحی» به نوع خاصی از موسیقی سنتی گفته میشود كه بر اساس فرهنگ، سنن بومی و محلی یك منطقه جغرافیایی بوجود آمده است، سینه به سینه و نسل اندر نسل به آیندگان منتقل میشود.
در گذشته موسیقی مقامی را در زمان جشن، عزا، كاشت، داشت و برداشت محصول و نیز مراسمی مشابه میخواندند كه گاه این موسیقی با حركات موزون و خاصی تركیب شده و رقص محلی را خلق میكرد.
در فرهنگ خراسان "بخشی" به كسی گفته میشود كه تمامی مراحل ارتقا علمی در زمینه موسیقی مقامی یعنی "ساخت ساز(دو تار)، نقالی، سرایندگی و خوانندگی اشعار و نیز تاریخ نتها" را بلد باشد.
رییس اداره موسیقی ادارهكل فرهنگ وارشاد اسلامی خراسان رضوی كه خود از شاگردان حاج قربان است در این خصوص گفت: مرحوم قربان سلیمانی از معدود بازماندگان بخشی در خراسان بود.
مجتبی قیطاقی افزود: از آنجا كه هر فردی قادر نیست خود را به تمام این مدارج برساند لذا در فرهنگ فولكلور خراسان، آن گروهی كه توان صعود به این مراتب را بیابند "بخشی" یعنی برخوردار از بخشش موهبت الهی هستند.
وی گفت: حاج قربان در سالهای ۱۳۶۹و ۱۳۷۰ از جشنواره بینالمللی موسیقی فجر "لوح زرین" دریافت كرد و از سال ۱۳۷۱تا ۱۳۸۳هم داور بخش موسیقی مقامی این جشنواره بود.
او با بیان اینكه حاج قربان در طول عمرش در بیش از ۴۰ كشور به اجرای برنامه هنری پرداخته بود افزود: وی در سال ۱۹۹۶میلادی در جشنواره جهانی موسیقی آوینیون فرانسه به عنوان ستاره جشنواره مورد تجلیل قرار گرفت.
حاج قربان سلیمانی معتقد بود : مردم جهان بخصوص فرانسوی ها ، بهتر از ایرانی ها مرا میشناسند، چون هنر طلبند و هنر را دوست دارند، آنها واقعا موسیقی را میفهمند چون اهل تحقیق و پژوهشاند.
این نوازنده چیره دست خراسانی که دوتار را شوق دل می دانست، به عنوان گنجینه ملی لقب گرفت و از دست سید محمد خاتمی - رییس جمهوری وقت - نشان درجه 2 فرهنگ و هنر دولتی دریافت کرد.
استاد حاج قربان سلیمانی به کار کشاورزی مشغول بود و از 14 فرزند حاج قربان فقط دو دخترش به موسیقی روی آورده اند و یک پسرش که پنجاه ساله بوده و علیرضا نام دارد و در بیشتر اجراهای پدر به عنوان همنواز حضور جدی داشت.
مرحوم سلیمانی پارسال و در نخستین همایش "آواها و نواهای خراسان" كه در كاشمر برگزار شد طی مراسمی به دلیل کهولت سن از دوتار دست کشید و ساز خود را به پسرش "علیرضا" كه او نیز از استادان بزرگ موسیقی مقامی است تحویل داد.
حاج قربان سلیمانی اظهار میداشت: وقتی که ساز و نوایش آدم را گیر بیندازد دیگر نمیتوانی از چنگش خلاص شوی. در این حال است که از خود بیخود میشوم، حساب زمان از دستم در میرود و تمام بدنم خیس عرق میشود. ساز گویی بال در میآورد. خودش را به این طرف و آن طرف می کشد. سیم هایش جان می گیرند و با هر پنجه من به فریاد و لرزه در می آیند.
حاج قربان سلیمانی از سه ماه پیش از بیماری رنج می برد اما علیرغم پیگیریهای فراوان درخصوص درمان وی، بی توجهی مسئولان و نهادهای فرهنگی موجب از دست رفتن این هنرمند ارزشمند شد.
گفتنی است که "فرشاد فداییان" یک فیلم 115 دقیقه ای از زندگی حاج قربان سلیمانی ساخته است که تنها اثر باقی مانده درباره زندگی این هنرمند موسیقی نواحی است.
در همین زمینه :
منابع:
::علی جهاندار در کرج می خواند. (فارس)
